İsveç’te Noel !

İsveç Noel kutlamasının belli başlı gelenekleri ve olmazsa olmaz Noel adetleri nelerdir ?

Noel Çamı, Noel Şamdanı, Advent Mumları,Noel Baba, Noel Hediyesi, Noel Tekesi,Noel İçkisi,Noel Yemeği, Azize Lusiya yürüyüşü, Noel Tatili

İsveç Noel Kutlaması denilince ilk akla şunlar gelir

Baharatlı sıcak şarap, pırıltılı süsleme, safranlı çörek, Noel huzuru, sevgi, gelenek, armağan, zencefilli kurabiye, kartopu oyunu, mum yakmak, neşe, ahenk !

Karlı Noel (julsnö)

İsveç Noel geleneklerinin en önemlisi ve olmazsa olmazı; kar yağışıdır !

İsveç’te Noel zamanı yaşanabilecek en kötü hayal kırıklığı Noel kutlamalarının karsız, kuru ve boz bir havada geçmesidir !

İsveç Noel Tekesi (Julbocken)

İsveç’in Hristiyanlık öncesi geleneklerinden olan ve Kuzey Mitolojisinde “güç ve bereket” sembolü olduğuna inanılan ve sonradan Noel Kutlamalarına taşınan, iri saplardan yapılan İsveç’e özgü Noel Tekesi (Julbocken).
En ünlüsü her yıl Noel öncesi dikildikten sonra mutlaka Noel’i göremeden yakılan dev boyutlu Gävle Noel Tekesidir.

Noel Geleneği (jultradition)

İsveç’in Noel kutlamalarında dinsel ayinlerden çok kültürel gelenekler öne çıkar.

Noel’de Stockholm

Noel Bayramı’nın temel geleneği İsa Mesih‘in doğduğu bu gecede dünyanın huzurbarış ve kardeşlik içinde olması, kutlamaların sevgi, sevinç ve ahenk ortamında yapılmasıdır.
Özellikle çalışan çocuklu ailelerin mümkün olduğunca çok yönlü Noel havası  yaratabilmek ve Noel’in tüm geleneklerini yaşayabilmek, yaşatabilmek için çabalaması, bunun için son ana kadar süren alışveriş koşuşturması ve tatlı bayram telaşı da bir Noel geleneği sayılabilir.

Noel çamı (Julgran)

Noel çamı, Noel kutlamasının bir başka olmazsa olmazı ve baştacı olan en önemli aksesuarıdır.

Noel yaklaşırken oturma odasının baş köşesine pek gösterişlice kurulur!

Çam ağacı ışıklı ve rengarenk, çoğu yuvarlak ve yıldız şekilli parlak süslemelerle ve pırıltılı şeritlerle (julpynt) süslenir.

Çocuklar için önceden alınan ve parlak kağıtlara sarılıp kurdeleyla bağlanan irili ufaklı armağanpaketleri, bu ışıl ışıl ve rengarenk süslü Noel çamının altına, -Noel arifesinde (Julafton) açılmak üzere – bırakılır..

Noel Baba (Jultomte İsveç’in Noel Baba‘sı çocuklara hediyesini vermek için eve gece vakti bacadan girmez !

Bunun yerine Noel baba,  24 Aralık’ta ki Noel Arifesi (Julafton) günü öğleden sonra ya da akşam üzeri sırtında hediye çuvalıyla evleri tek tek dolaşır.

İsveç TV ‘sinde her yıl muhakkak gösterilen geleneksel, Varyemez Amca ve dostları mutlu Noeller diliyor (Kalle Anka och hans vänner önskar god jul) adlı Disney çizgi filmine hep birlikte bakılır.

Noel Hediyesi (Julklapp)

Noel hediyeleri parlak renkli yaldızlı kağıtlara sarılır ve çoğunlukla kırmızı kurdelayla süslüce bağlanır !

Noel’de özellikle çocukların Noel hediyesi ile sevindirilmesi şarttır !

Öncelikle aile bireylerine ve yakın akrabalara Noel hediyesi verilir. Hediyenin ne olacağı konusunda hiçbir kısıtlama yoktur.

Julklapp adı,  hediyenin eğlenceli biçimde verilmesi geleneğinden geliyormuş.

Birisine hediyesini ‘fırlatıp kaçmak’, ‘kapısını tıklatıp bırakmak’ ya da ‘çaktırmadan vermek‘ gibi.

Noel çamı altında saklanan hediye paketlerini genellikle Noel arife gününde, evden gazete alma bahanesiyle çıkıp, Noel baba kılığına giren evin babası ya da bir başkası, önceden hazırladığı sırtındaki hediye çuvalıyla  eve döner ve evde Noel Baba’nın  hediyesini getirmesini sabırsızlıkla ve heyecanla bekleyen çocuklara dağıtır.


Noel Yemeği  
 (Julmiddag)

Arife gününde ailenin tümü biraraya gelip birlikte vakit geçirir. Uzak ya da yakın akraba ziyaretleti yapılır. Hatta bazı akrabalarla yılda bir kez sadece Noel’de karşılaşılır !

Arife günü akşamı (Julafton) yakın akraba ve yakın dostlarla Noel sofrası’na birlikte oturulur.

Geleneksel Noel jambonu (domuz budu) Julskinka‘nın haşlandığı tenceredeki et suyuna ekmek bandırılması  (Dopp i grytan) adettendir.

Noel Sofrası’nda her zaman domuz budu haşlaması  (julskinka), İsveç köftesi (köttbullar), parmak sosis (prinskorv), salamura ringa balığı (sill), kurutulmuş balık (lutfisk) ve kırmızı lahana (rödkålbulunur.

Tatlı olarak da sütlaç (risgrynsgröt) yenir.

İsveç Noel klasiği zencefilli kurabiye (pepparkaka)

Noel süresince de bol bol zencefilli kurabiye (pepparkakor), karamel, badem ezmesi, şekerlemeler, fındık -fıstık, ceviz gibi çerezler tüketilir

Noel İçkileri

Baharatlı sıcak İsveç şarabı Glögg kulplu cam bardaklarda içilir !

Kırmızı şaraptan yapılan ve çeşitli baharatlar ile içine katılan çeşnilerle lezzetlendirilen, alkollü ya da alkolsüz olabilen İsveç’e özgü geleneksel baharatlı sıcak şarap (glögg) ve alkolsüz Noel birası (julmust) Noel döneminde bol bol içilir.

Noel sofrasında erkeklerin, minik kadehlerde tek dikimde hızlıca ağzına attıkları sert İsveç rakısı snaps (nubbe) ile sofrada şerefe yapmaları, hiç ihmal etmedikleri köklü bir Noel geleneğidir.

Hediyeler açılırken de çevredeki yetişkinler genellikle bira, konyak ya da Porto şarabı içerler..

Noel Şamdanı (Adventljusstake)

Üçgen şeklindeki yedi mumlu elektrikli advent şamdanı evdeki pencerelerin önlerine konulur. Pencerelere ışıklı yıldız lambalar asılır.

Balkonlar ve bahçedeki ağaç ve çamlar minik ampüllü şerit lambalarla pırıl pırıl ışıklandırılır.

Advent mumunun yakılması (Tända adventsljus)

Noel hazırlıkları Kasım ayı son Pazar’ında başlayan ve ‘kutsaldoğuş‘ haftasında yani Noel’de sona eren ‘dört adventin (Noel öncesinin 4 Pazar’ı) ilk mumunun yakılması ile başlar.

Sırasıyla her sonraki Pazar günü bir mum daha yakılır. Böylece Noel’de mumların hepsi de yanar durumda olur. Bu dönemde oruç tutanlara da rastlanır.


Sankta Lucia yürüyüşü (Luciatåg)

Uzun beyaz giysili ve kırmızı şerit kuşaklı genç kızların en önünde, başında mumlu taç taşıyan Azize Lucia (Sankta Lucia) ve arkasında başlarına pırıltılı şerit saran ve ellerinde yanan bir mum tutan nedimeler (tärnor)  ile yıldızlı oğlanlar (stjärngosse) özel Lucia şarkısı eşliğinde Lusiya geçit yürüyüşü (luciatåg) yaparlar, koro halinde Lucia ve Noel şarkıları söylerler.


İsveç’e İtalya’dan gelen ama sonradan isveçlileşen, karanlıkları aydınlatan ışıklı azize  Sankta Lucia (Azize Lusiya) yürüyüşü, tüm okullarda ve çocuk yuvalarında 13 Aralık’ta sabah saatlerinde yapılır.

Noel Tatili (Julhelgen)

İsveç’in yaz tatilinden sonra en uzun tatilidir.

Hediyelerin dağıtıldığı, ziyaretlerin yapıldığı ve ailecek Noel yemeğinin yenildiği Noel arife gününde herkes ailesiyle birlikte olabilsin diye (en geç öğleden sonra) İsveç’teki tüm işyerleri, dükkanlar ve mekanlar kapalı tutulur.

Sadece hastane acil servisleri, polis,itfaiye ve ulaşım araçları kısıtlı personelle işbaşında bulunur.

Noel tatil günleri şunlardır :

24 Aralık Noel Arifesi (Julafton)
25 Aralık
Noel Günü (Juldagen)
26 Aralık
Noel İkinci Günü (Annandag Jul)

31 Aralık Yılbaşı gecesi (Nyårsafton)
1 Ocak
Yeni Yıl Günü (Nyårsdagen)

6 Ocak Onüçüncü Gün (Tretteondedagen)
13 Ocak
Yirminci Gün (Tjugondedagen)

Noel Bayramı Dini Günleri

Hz. İsa’nın doğum günü 25 Aralık’ta başlayıp, 12 gün süren ve 6 Ocak’ta biten dönemdir. (İsveç’te 13 ya da 20 gün sürdürülüyor).

Noel kutlamasının bitişi

Noel tatili,  13 Ocak 2017 de Noel Çamı’nın önce etrafında ‘döne döne oynanıp‘ sonra da ‘süsleri kopartılıp‘ pencereden dışarı atılarak yapılan ‘Noel çamı yağmalaması’  (Julgransplundring) ile tamamen bitirilir ve böylece Noel’in tüm izleri silinmiş olur !.

Ne diyelim ?

İsveçlilerin yüzde 40’ı bu Noel tatilinde İsveç’in soğuk ve karanlık havasında kiliseye gidip dini ayinlere katılmak yerine, güneşlenip denize girmek için Tayland ve Kanarya Adaları’nauçmayı tercih ediyorlarmış.

Hani bana göre de hiç fena etmiyorlarmış  !

God Jul !

Gott nytt år !

Mutlu Noeller !  

Yeni yılınız kutlu olsun !


TANER YILDIZ