İsveç’te Midsommar nasıl kutlanır ?

• İsveç’in uzun yaz tatili Midsommarla başlar.

Bence İsveç’in “asıl” ulusal bayramı 6 Haziran’dan çok “midsommar”dır !

Asıl ulusal bayram kutlaması da Midsommarsfton kutlamasıdır !

Daha doğrusu İsveçlilerin çok sevdikleri, gönüllerindeki ve içselleştirdikleri ulusal bayramları resmî 6 Haziran Milli Günü değil haziranın son haftasında gerçekleşen “yaz gündönümü” gününde kutlanan “Midsommar” dır !

İsveç Yaz Ortası Şenliği (Svensk Midsommarfirande) İsveçlilerin en çok benimsediği ve sahiplendiği, en çok sevdiği, en çok eğlendiği, en çok içki içtiği, açık kırlarda en çok zaman geçirdiği ve kimilerinin de bugünün beyaz gecesinde illa ki seviştiği, İsveç’e özel bir şenliktir.

Sevdanın, sevdalanmanın, doğanın ve doğurganlığın şenliğidir.

Çiçek, çiçek, çiçekli çelenk taç ve çilek şenliğidir !

İçkidir, danstır, yazlık fistandır, küçük kurbağa şarkısıdır, piknik yapmaktır !

İsveçli ünlü ressam Anders Zorn’un milli müzede korunan Midsommar tablosu

Midsommar İsveçlilerin en İsveçli olan bayram kutlamasıdır. “Midsommar”da bol bol yenilir, içilir, eğlenilir, yerel giysiler ve rengarenk çiçekli ve hafif dekolteli fistanlar giyilir, şarkılar söylenir ve döne döne dansedilir.

Hem içkinin hem de açık hava da gün boyu çiçekli kırlarda buluşmanın, el ele dolaşmanın ve şen şakrak oynaşmanın etkisiyle sihirli beyaz gecesinde sevgililer bir başka romantikleşirler !

• İsveç’te bugün sular seller gibi içki içilir.

Hemen hemen her isveçlinin içki içtiği ya da en çok içtiği o “içki günü” işte bu gündür !

Bugün de yakın ve uzak akrabalarla buluşulur !

Yaz ortası şenliği aynı zamanda bir buluşma şenliğidir. İsveçlilerin çoğu şenliği ailesiyle, kimisi uzaktan gelmiş akrabalarıyla ve yakın dostlarıyla geçirir. Biraz da fazla kaçırılan içkinin etkisiyle akrabalar arasında bazen tam olarak kapatılmamış eski defterler açılır ve büyük aile içinde ya da akrabalar arasında yüksek sesli çekişmeler, küsüşmeler hatta dövüşler bile bu günde yaşanabilir !

• İsveçliler en çok trafik kazasını da yine trafiğin çok yoğun olduğu bu günlerde yapar

• İsveçlilerin çoğunun doğum günü midsommar ile uyumludur !

Resmi doğum istatistiklerine göre İsveç’te en çok çocuk da bu midsommar tatili haftasının üstünden tam 9 ay 9 gün geçtikten sonra doğar !

İsveç’in en uzun ve en aydınlık günü bugündür.

Yaz gündönümünün yaşandığı bu günde güneş en erken bugün doğar ve en geç bugün batar.

İsveç’in kuzeyinde bugün güneş batmadığı ve “geceyarısı güneşi” çıktığı için gecesi beyaz olur ! Güneş ufuktan batar gibi yapar ama şafaktan hemen geri doğar.

İsveç midsommarı efsaneleri ve eski gelenekleri nelerdir ?

Bir doğa şenliği olan yazortası bayramı bazı yönleriyle bizim Hıdırellez’e çok benzer !

Eski İsveç köylü toplumunda yaz ortası kutlaması aşk ve erotizmle ilişkilendirilirdi. Sihirli olduğuna inandıkları bu günün gecesinde gençlerin şafak sökene kadar dans etmeleri adettendi. Ama zamanla bu adetler değişti.

Günün en uzun, gecenin ise en kısa ve aydınlık olduğu bu günün kesinlikle sihir yüklü olağanüstü bir gün olduğuna inandıkları için, normal günlerde yapılanların tersinin yapılmasını, örneğin kırlarda çıplak dolaşılmasını, açık alanlarda sevişilmesini, diğer her şeyin ve her işin tersinden yapılması gerektiğini savunur ve öyle de yaparlarmış !

Bu günde doğaüstü güçlerin insanlara çok yakın durduğuna ve böylece bu sihirli gücün hissedilebileceğine ya da dokunabilinecek bir uzaklıkta bulunduğuna, bu günde insanla doğanın yaratıcısı Tanrı’nın arasındaki mesafenin iyice incelip daraldığına ve Tanrı’ya çok yaklaşıldığına inanırlarmış İsveçlilerin eski ataları !

Bu günün gecesinde doğaüstü güçlerden şifalı otlara ve çiçeklere sihirli bir güç geçtiğine inandıkları için bu otları ve çiçekleri gece vakti toplarlarmış.

Bu gün çayırda niçin çırılçıplak dolaşılır ?


Eskiden yaşatılan bir başka gelenekte bu günde sabah çiyinin düştüğü çayırların üstünde çırılçıplak yuvarlanıp ıslanılması ve bu çiyden vücuda geçeceğine inanılan sihirli doğaüstü güçle güz ve kış aylarında sağlıklı ve dinç kalınacağı sanılırmış !

Midsommar ne zaman kutlanır ?

İsveçlinin, doğuştan aşık ve barışık olduğu için gözü gibi baktığı ve herkesin her yerinden (özel mülk de içinde) eşitçe yararlandığı eşsiz güzellikteki doğasının çiçeklerle bezeli kırlarında, güneşin dünyaya en dik geldiği ve gökyüzünün en tepesine yerleştiği “yaz gündönümü”ne denk düşen 21-24 Haziran arasında arka arkaya gelen ve gündüzün en uzun, gecenin en kısa olduğu iki günde: Midsomarafton (Yaz Ortası Arife’si) ve Midsommardagen (Yaz Ortası Günü) herkese açık şenlik yapılarak kutlanır.

Yaz ortası direğinin dikilmesi ve etrafında döne döne dans edilmesi özel şenliği midsommarafton günü yapılır.

İsveç midsommarı nasıl kutlanır ?

Güneşin neredeyse hiç batmadığı bu İsveç’e özel bu yaz şenliği gününde birstçeaya gelinir, kırlarda gezilir, bol bol yenilir, içilir, şarkılar söylenir, döne döne dans edilir ve aydınlık gecesinde sevişilir.

İsveç’te Yaz ortası kutlamasının en gelenekseli, en klasiği, en görkemlisi, en renklisi, en eğlencelisi, en çok seyircilisi, en aileceklisi, ve en zengin gösterilisi; Stockholm’daki dünyaca ünlü açık hava müzesi Skansen’de yapılır.

Skansen üç gün üç gece şenlik ve eğlence yapılır. Bu etkinliklere binlerce çocuk ve yetişkin katılır.

Halk şarkıları söylenir, Halk dansları gösterileri yapılır.

Modern dans grupları, müzik grupları sahne alır, çocuk oyunları oynanır. Açık hava pazarı açılır, çeşit çeşit yiyecek ve hediyelik eşya vb satılır.

Şenlik direği nasıl dikilir ?

Yaz ortası şenliği direği (Midsommarstången) imeceyle süslenir ve sağlamca dikilir !

İsveç Midsomnar şenliğinin ve kutlamasının merkezinde bol yapraklı ağaç dalllarıyla sarmalanmış ve kır çiçekleriyle bezenmiş, tepesine İsveç bayrağı ile iki kısa uçlarına çelenk asılmış, haç şeklindeki Yazortası direği (Midsommarstång) vardır.


Kutlamaya bu direği hep birlikte yardımlaşarak yaparak, yeşil yapraklarlarla, çalılarla kaplayarak ve çiçeklerle süsleyerek genişçe bir çayırlık alanın ortasına yine hep birlikte şarkılar eşliğinde dikmekle başlanır.

Yaz ortası direği geleneğinin Alman kökenli olduğu 1300’lü yıllarda İsveç’e geldiği sanılıyor.

Midsommar dansı nasıl yapılır ?

Midsommar dansı; kadın – erkek – çocuk el ele tutuşulup, süslü şenlik direği etrafında halka olarak yapılır !

Yaz ortası kutlaması (midsommarfirande)

Öncelikle her yaştan çocuklar, başları çiçek taçlı ve çiçekli ve mutlaka hafif dekolteli yazlık fistanlı birbirinden güzel genç kızlar ve kadınlar, bir günlüğüne çocuklaşan koca koca adamlar ve yaşlılar el ele tutuşarak, süslü yeşil direğin etrafında halka oluşturup şarkılar eşliğinde döne döne dans ederler.

Midsommarda hangi şarkılar söylenir ?

Genç yaşlı çocuk herkes yaz ortası direği etrafında el ele halka oluşturup, hep birlikte “Küçük kurbağa” (små grodor) şarkısını eğlenerek ve kurbağa zıplamasını komik hareketlerle taklit ederek ve bol bol gülerek yüksek sesle mutlaka ama mutlaka söylerler :

Små grodorna, små grodorna är lustiga att se.
Små grodorna, små grodorna är lustiga att se.

Ej öron, ej öron, ej svansar hava de.
Ej öron, ej öron, ej svansar hava de.

Kou ack ack ack, kou ack ack ack,
kou ack ack ack ack kaa.

Kou ack ack ack, kou ack ack ack,
kou ack ack ack ack kaa.

Türkçe sözleri:

Küçük kurbağa, küçük kurbağa, kulağın nerede ?
Kulağım yok kulağım yok yüzerim derede !
Ku vak vak vak ku vak vak vak kuvak kuvak kuvak

Küçük kurbağa, küçük kurbağa, kuyruğun nerede ?
Kuyruğum yok kuyruğum yok yüzerim derede !
Ku vak vak vak ku vak vak vak kuvak kuvak kuvak

Çocuk yuvasındayken öğrendikleri eğlenceli çocuk şarkılarını ve manilerini teatral biçimde ve güldüren beden figürleriyle ve komik taklitlerle hep bir ağızdan söylerler. Çocuklar gibi sevinip, eğlenirler.

Aslında bugünde olduğu gibi eski zamanlarda bu direk çevresindeki dansların asıl amacı, köyün genç kızlarının ve genç delikanlıların birbiriyle buluşma, tanışma, konuşma, ve böylece eğlenceli ve rahat bir ortamda müstakbel eşini seçme fırsatı sağlanmasıymış.


Yaz ortası direğinin bir başla modeli de üst kısmında halkalar olan yapraklı ve çiçekli düz direk şeklinde olanıdır.

Sizin için bu doğa şenliğinin belli başlı olmazsa olmazlarını ve geleneklerini derledim.

Midsommarın olmazsa olmazı Çelenk Taç’dır (Midsommarkrans) !

* Çiçek Taç ya da Çelenk Taç (Midsommarkrans) İsveçli sarışın kız ve bakımlı kadınlara çok ama çok yakışır !


Midsommarın “olmazsa olmazı” ve en güzel aksesuarı öncelikle çocuk ve genç kızların başlarına taktıkları “Çelenk Taç“lardır.

En güzel isveçli genç kız ve kadınları; sarı saçlı başına, kırlardan toplanmış rengarenk taze çiçeklerle yapılmış çelenk taç takmış ve düzgün vücudunu hafiften sarmalayan rengarenk çiçekli yazlık fistanını giyinmiş olanlarıdır !

Bu herbiri bir kır tablosu görünümlü “çelenk çiçek taçlar“; sağlıklı ve her uzvu birbiriyle mükemmel uyumlu boylu poslu vücutlu, ucu hafif kalkık ince küçük güzel burunlu, gök mavisi iri gözlü, sırma sarı saçlı ve al yanaklı İsveçli genç kızlara pek yakışır. Çelenk taça nasıl sihir kazandırılır ?Eskiden bu günün gecesinde çiçeklerin büyülü güç taşıdığına inanılırmış.


Bu “çelenk taç” hazırlanırken uyulması gereken eski geleneklerden en önemlisi; bekar genç kızların, 7 ayrı çiçeği 7 ayrı bahçeden toplaması ve çiçekleri toplarken kesinlikle sessiz olmasıymış. Çünkü ses çıkardığı takdirde bu sihirli gecede koparttığı çieçeğin sihiri bozulurmuş. Bu çiçekler yastığın altına konularak uyunur ve böylece rüyasında evleneceği müstakbel eşini görebilmesi umulurmuş.

Daha sonra kurutulan bu çelenk taç kışın Noel banyosu suyunun içinde bir süre  bekletilirmiş ve bu içine kurutulmuş sihirli çiçek atılmış suyla yıkanmanın hastalıklara iyi geleceği ve soğuk kuş günlerinde insana güç ve kuvvet vereceği sanılırmış.

Kırda ya da parkda piknik yapılır !

Stockholm’da yaşayanların bazıları bu günü, yakın dostlarıyla ya da çifler başbaşa Kraliyet ailesinin özel mülkü olan ama halkın kullanımına tamamen açık tutulan, Stockholm’un merkezi yakınlarındaki seçkin ve bakımlı doğal parkları olan  İsveç’in gurur duyduğu  doğa harikaları Djurgården ve Hagaparken’de sevimli piknik sepetlerinde getirdikleri şipşak yemekler ve içkilerle piknik yaparak kutlarlar.

Piknikten sonra da çoğunluğu çöplerini yanlarında alarak çevreyi geldiklerinde olduğu gibi tertemiz bırakırlar…

Bu Pikniklerde bol dumanlı mangal sefalarına pek rastlanmaz ve çoğunlukla çevreye ve çevredekilere saygı gösterilir pek patırtı ve gürültü çıkarılmaz !

İsveçlilerin imkanı olanlar yazortası kutlaması için köylerine (landet) giderler ve oralardaki çoğu göl yakınında bulunan küçük yazlık barakalarında dinlenirler.

Kimileri de göz kamaştırıcı bir başka bakir doğa harikası olan Stockholm Skärgård’da (takım adalarda) geçirirler…

İsveç’in çok meşhur midsommar havası nasıldır !

İsveç’in en değişmez midsommar şenliği geleneklerinin başında bu günde genellikle ya yağmur yağmasıya da  havanın bulanık olmasıdır !

Cıvıl cıvıl halleriyle ve aylarca güneş açlığı çektikleri için bu yaz şenliğine cıvıl cıvıl sevinçle hazırlanan gariban İsveçliler, çoğu kez umdukları pırıl pırıl güneşli olmasa da yağmursuz bir havada yemyeşil çayırlarda ve bahçelerde sere serpe kutlama yapmaya çoğu zaman hasret kalırlar…

Bu günde yağmur peşlerini pek bırakmaz. Yağmur Tanrısı ara sıra direğin çevresinde dans etmelerine izin verir ama bahçede yemeğe oturduklarında “-bu kadar size yeter!” der gibi  tepelerine hemen dikilir !

Yaz ortası eğlencesi yemeğinde neler yenilir !

Çubukta salamura ringa balığı, taze patates, ekşi kaymak , ince kıyılmış otsu taze soğan ve kırmızı soğan.

İsveçliler; Ingen midsommar utan sill ! (ringa balığı olmazsa midsommar olmaz !) derler ve bol bol bu balıktan yerler.

Midsommarın vazgeçilmezleri: ringa balığı yanında tarladan yeni sökülmüş taze İsveç patatesi ve hoş kokulu mayhoş İsveç Çileği !

Bugün hemen hemen her İsveçli’nin küçük baraka yazlığında ya da yağmur izin verirse eğer küçük bahçesinde ve evlerinde ailesi ve yakın dostları biraya gelir ve şu klasik menü yenilir:


Kaymak ekşisi ve soğan otu (frenk soğanı) garnitürlü Ringa Balığı ile haşlanmış taze patates (matjessill, gräddfil och gräslök, färskpotatis),  üstüne de bol bol taze çilek (jordgubbar) ve çilekli turta (jordgubbstårta)  yenilir.

* Middommar da hangi içki içilir ?

İçki, içki, İçki !

Bugün İsveç’te sular seller gibi içki içilir. İsveç tekelinin satış rakamına göre sadece bu günde 8 milyon litresi bira olmak üzere 13 milyon litre alkollü içki tüketilir.


Sert İsveç rakısı (snaps, nubbe) ile şerefe (skåla) yapılması bir Midsommar adetidir.

Tabii bol alkollü içki içilen bu günde içkiyi fazla kaçırıp dostlarının keyfini kaçıranlarda çokca olur.

Dünyanın en düzenli ve en adil kuyruklarına ev sahipliği yapan ve başlıbaşına bir “kuyrukta durma kültürü” sahibi olan İsveç’te hala damarlarında barbar Viking kanı dolaşan hakiki bir İsveçlinin ne kadar sürerse sürsün hiç şikayetlenmeyi aklına bile getiremeyeceği ve kuzu kuzu saatlerce ve sessizce bekleyeceği tek kuyruk; midsommarafton gününden bir gün önce girdiği “tekel” kuyruğudur !
Tüm İsveç’te kırlarda ve açık alanlarda kutlanan Middommar’ın (Yaz ortası Şenliği) en olmazsa olmaz eğlence ve kutlama aracı olan ve kutlamalar sırasında sular seller gibi akıtılan ve pahalıca satılan her türden içkilerin satın alınması için girilen bir içki kuyruğu.

İsveç’te en çok çocuk niçin midsommar’da yapılır ?

Midsommarın bir başka zevkli ve bereketli geleneği de bu büyülü beyaz gecede sevişilmesidir !

Midsommarın İsveç nüfusuna çok büyük katkısı vardır. Doğurganlık bakımından İsveç’in en verimli dönemi midsommar haftasıdır. Yıldan yıla gittikçe azalan etnik İsveçli nüfusu midsommar kutlaması olmasa bekli daha da azalacaktır ! Çünkü midsommarın bir başka geleneği de çoğu İsveçli çiftin ya da sevgililerin en çok da bugünün beyaz gecesinde sevişmesidir !

İsveç’te en olağan doğum günü istatistiki verilere göre Nisan’ın ilk haftasına rastlayan günlerdir. Bu günlerden 9 ay geriye gidilince de “haz duyarak yaşanmış olan o sihirli an“, yaz ortası tatili haftasına denk düşmektedir !

Gün boyu yenilip, içilip, dans edip eğlenilmesi sonucu vücutta salgılanan aşırı mutluluk hormonu sonucunda günün güneş batmayan gecesi aşık çiftlerin ya da sevgililerin romantik ve tutkulu kucaklaşmasıyla sona erdirilir.

Ne diyelim ?

Bu çok sevilen bayram/ şenlik gününün, aslında resmi bir tatil günü olmadığını biliyor muydunuz ?

Trevlig Midsommar !

İsveç’te bugün, yıllardır susuzluktan ağzı kuruyan benim dışımda hemen hemen herkesin kana kana ve doya doya içki içtiği bu günde, hepinize güzel ve hoş bir yaz ortası eğlencesi dileyelim !

TANER YILDIZ 

Bizim semtteki Sjöängen çayırlığında birkaç yıl önce yapılan ve benim de katıldığım ve filme aldığım Yaz Ortası Şenliği videosu :

https://www.facebook.com/danieltaneryildiz/posts/1802150836468773

Hugo Alfvén – Swedish Rhapsody No. 1: “Midsommarvaka”Midsommarvaka (Yazortası karşılaması):

https://youtu.be/FN-n-UzG_dg


Her türlü hakkı saklıdır.


İsveç’te Midsommar nasıl kutlanır ?” üzerine 2 yorum

  1. Geri bildirim: Bir Yaz Festivali: Midsommer – Sosyopol

  2. Sultan yıldırım koru

    Sayın taner yıldız bey aile ziyareti nedeni ile isveçe gelmiştim,corona nedeni ile Türkiye sınır kapılarını kapatınca zorunlu olarak kaldım.inş 25 inde memleketime döneceğim,şu günlerde kutlanan önemli günü,isveçte yaz bayramı başlıklı yazınızı okudum, tam doyurucu bilgiyi vermişsiniz,bütün merakımı giderdim, emeğinize sağlık çok teşekkür ederim.

Bir Cevap Yazın