İsveç’te Paskalya nasıl kutlanır ?

Glad Påsk ! Mutlu Paskalyalar !

Påskägg (paskalya yumurtası), Påskgodis (paskalya şekerlemeleri), Påskkärring (paskalya cadısı) Påskris (paskalya çalısı), Påskpyssla (Paskalya hazırlıkları), Påskhare (paskalya tavşanı)

İsveç’te artık bir “dini bayramdan” daha çok içine ara günleri de katarak uzun bir “bahar tatili” olarak değerlendirilen Paskalya haftası başladı.

İsveçliler durmuşlar durmuşlar Hz İsa doğduktan 1100 yıl sonra Hristiyan olmuşlardı.

İsveçliler zaman içinde kimi değişimlerde yaşayarak Paskalyayı azı dini ayin çoğu kültürel etkinliklerle bin yıldan beri kutluyorlar.

Paskalya, Hristiyan aleminin en önemli dini bayramıdır. Her ne kadar kutlama etkinlikleri Noel ile ile yarışacak kadar çok ve kapsamlı olmasa da adlında Noel’den bile daha önemli bir Hristiyan bayramıdır.

Noel’de doğan Hz İsa Paskalya’da bedenen öldürülmüştür. Noel doğum günü, Paskalya ise öldürüldükten üç gün sonra tekrar “diriliş” günüdür.

Hz İsa Cuma günü saat 9 da çarmıha gerildi. Saat 12 de karanlık çöktü. Acılar çekerek saat 15 te bedenen öldü. Çarmıhtan indirilerek mezara gömüldü.

Hristiyanlık inancına göre Meryem oğlu İsa, havarisi Yahuda’nın (Judas) 30 dirhem gümüş karşılığında yaptığı ihanetle yakalanıp, Cuma sabahı putperest Roma valisi Pontius Platus tarafından Kudüs’te çarmıha gerilmişti.

Noel Coypel’in Mesih’in Dirilişi konulu tablosu (1700)

İsa Mesih insanlığın günahlarının bağışlanması (kefareti) için çarmıhta çok acı çekerek bedenen ölmüş, bir kayalık mezara gömülmüş ama bugün Pazar günü yeniden dirilmişti.

Dirildikten 40 gün sonra da kıyamet kopmadan önce mesih olarak tekrar dünyaya gelmek üzere “göğe yükseltilmiş” idi.

Paskalya işte bu Diriliş Pazar’ını anma bayramıdır.

Ne zaman kutlanacağı 325 yılında kararlaştırılan Paskalya bayramının hangi gün kutlanacağı yılına göre değişir. Günü sabit değildir. Bahar gündönümü olan 21 Mart’tan sonra çıkan ilk dolunayın arkasından gelen ilk Pazar günü Paskalya günüdür !

Bu nedenle Paskalya yılına göre her zaman 22 Mart – 25 Nisan arasında herhangi bir güne denk gelir.

• Påskhelg (paskalya tatili )

İsveç’te Paskalya yortusu “Paskalya haftası” diye adlandırılan ve arka arkaya sıralanan ve remi tatil tatil olan 5 dini günde kutlanır:

Hz İsa çarmıha gerilmeden bir önce 12 havarisi ile ”son yemek” sofrasında

1. Perşembe günü.

Hz İsa’nın önce 12 havarisinin ayaklarını tek tek yıkadığı ve hep birlikte “son yemeği” yedikleri gün olan Skärtorsdag (Temiz Perşembe),

2. Cuma günü.

Çarmıha gerildiği” ve acı çekerek bedenen öldüğü acılı yas günü Långfredag (Uzun Cuma),

3. Cumartesi günü.

Paskalya arifesi Påskafton (Diriliş Arifesi),

4. Pazar günü.

Tekrar dirildiği” Pazar günü Påskdagen (Diriliş Günü)

5. Pazartesi günü.

Paskalya ertesi günü Annan dag Påsk (Paskalya ikinci günü).

• Påskfastan (paskalya orucu)

Dindar Hristiyanlar Hz İsa’nın dirildikten ve 40 gün dünyada kaldıktan sonra göğe yükseldiğine inanırlar. Bundan dolayı da paskalya gününden önceki 40 gün süresince Pazar günleri hariç oruç tutarlar.

İsveç’te Paskalya kutlamasında öne çıkan belli başlı kültürel gelenekler.

İsveç’te Paskalya bayramını kiliseye giderek ve dini ibadet yaparak kutlamak yerine daha çok kültürel gelenekleriyle kutlanır; bol bol yenilir, içilir, eğlenilir, gezilir.

Paskalya da İsveçlilerin sadece yüzde7 si bir kiliseye gider ama yüzde 75 i Paskalya’yı hiçbir dini ibadet yapmadan ailesi ve arkadaşlarıyla buluşarak geçirir.

Paskalya tatilinde büyük aile olarak biraya gelinir, birlikte çokça haşlanmış yumurta yenilir, çeşitli Paskalya şekerlemeleri tüketilir.

• Påskris (paskalya çalısı)

Paskalya çalısı süslemesi

İsveç’te Paskalya da evlerin önüne ve bahçelere ya da evin içine renkli tüylerle süslü bir tutam huş ağacı çalısı (påskris) konulur.

Bu Paskalya çalısı Noel’in çam ağacına eşdeğerdir. Dini anlamda Hz İsa’nın eşek sırtında Kudüs’e girişi sırasında bastığı toprağa serpilen palmiye yapraklarını çağrıştırır.

Paskalya çalısı ve süslemeleri kültürel anlamda ise baharın gelmesiyle doğanın filizlenerek renklenmesini ve yeniden doğuş ile dirilişini gösterir.

Påskägg (paskalya yumurtası)

Paskalya kutlamasının olmazsa olmazı ve en bilinen sembolü Paskalya yumurtasının doğrudan dini bir anlamı yok !

Paskalya da bol bol yumurta tüketilir. Bunun nedenlerinden biri de eskiden Paskalya öncesi 40 gün tutulan oruç süresince (kümesteki tavuklar oruç tutmadığı için) evde bolca biriken yumurtaların bitirilmesine katkı için herkesin yumurta yemeseydi !

Paskalya zamanı bol bol yenilen boyalı yumurtalar “yeniden doğuşu” ve bolluğu simgeler.

Paskalya da her İsveçli ortalama 4,1 adet yumurta yemektedir.

• Påskpyssel (paskalya süslemeleri)

Paskalya yumurtaları önceden renk renk ve desen desen boyanır. Paskalya hediyesi olarak süslü yumurtalar ve şekerlemeler verilir.

Çocuklar da Paskalya öncesi yumurta boyarlar

Paskalyaya bayramına çocuklarla birlikte başta yumurta boyama ve çeşitli yumurtalı süslemeler gibi (påskpyssel) eğlenceli ve renkli küçük uğraşlar yapılarak hazırlanılır.

Påskpyssel – ufak tefek paskalya süslemesi işleri

Çocuklar evde yumurtaları haşlayarak da boyarlar !

• Påskgodis (paskalya şekerlemeleri)

Påskgodis (paskalya şekerlemeleri)

İsveç’te çocuklar hatta yetişkinler Paskalya şekerlememiz bir Paskalya bayramı düşünemezler. Paskalya da yumurtadan sonra en çok Paskalya için hazırlanmış ve süslemeli “yumurta kaplara” konulmuş özel şekerlemeler, yumurta şeklinde yapılmış “marzipan” yenilir.

Küçücük İsveç’te sadece Paskalya haftasında 7 bin ton şekerleme tüketilmektedir. Paskalyada her İsveçli ortalama 1,4 kilo şekerleme yemektedir.

• Påskmust (paskalya şerbeti)

İsveçliler paskalya haftasında önceki normal haftaya göre yüzde 40 daha daha alkollü içki tüketiyorlar.

İsveç’te paskalya da 12 milyon litre paskalya şerbeti (påskmust) içiliyor. Yani her İsveçli ortalama 1,2 litre şerbet içiyor.

• Påskkärring (paskalya cadısı)

Påskkärringar (paskalya cadıları)

İsveç’te ilkbaharın ilk günlerine rastlayan Paskalya günlerinde; çocuklar, özellikle kız çocukların renkli renkli ve çiçekli fistanlar giyerek, başlarına eşarp düğümleyerek ve yanaklarına kırmızı boyalar sürerek “Paskalya cadısı” (Påskkärring) olurlar.

Ellerinde küçük sepetlerle ev ev dolaşarak özellikle yaşlı komşulardan “şeker” toplaması günümüzde de yaşatılan eğlenceli bir İsveç geleneğidir.

Al yanaklı paskalya cadıları

Bu sevimli Paskalya cadıları, yapılan bir araştırmaya göre her 10 İsveçli evin 6 sının kapısını çalmaktadır.

• Påskhare (Paskalya tavşanı)

Påskhare (Paskalya tavşanı) Almanya’dan 1600 lerde İsveç’e gelmiş bir paskalya geleneğidir. Noel bayramın da çocuklara hediye dağıtan Noel Baba’nın Paskalya bayramında çocuklara “yumurta” dağıtan karşılığı olan figürdür.

Paskalya da bir çocuk paskalya tavşanının bahçede sakladığı renkli paskalya yumurtasını arıyor !

Paskalya da aile içinde küçük oyunlar oynanarak örneğin bahçedeki çalıların altına yumurta saklanır ve onu arayıp bulan çocuklar bu yumurtaları paskalya tavşanının oraya koyduğuna inanır.

Üreme yeteneği çok güçlü olan tavşan doğanın uyandığı bu zamanda yen,den doğuşu, dirilişi ve bolluğu temsil eder.

Ne diyelim ?

Paskalya kutlayanların ve başta Süryani, Ermeni ve Rum olmak üzere tüm Hristiyan vatandaşlarımızın Paskalya bayramını kutluyor, mutlu paskalyalar diliyorum…

Edo Brikho ! (Süryanice)

Şnorhavor Dzadig ! (Ermenice)

Kalo Pascha ! (Rumca)

Glad påsk ! (İsveççe)

Mutlu Paskalyalar ! (Türkçe)

TANER YILDIZ

Bir Cevap Yazın