Hıdrellez nasıl kutlanır ?

Hıdırellez ateşini büyüttük, dertlerimizi söndürdük !

Hıdrelllez; Anadolu, Trakya, Kırım ve Azerbaycan ile Balkan ülkelerinde “bayram” olarak coşkuyla kutlanan mevsimlik şenliklerden biridir. Hızır ve İlyas’ın yeryüzünde bu günde buluştuklarına inanılır.

UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nde de yer alan Hıdırellez şenlikleri özellikle Trakya ve Ege bölgelerinde çok keyifli ve eğlenceli geçer.

Hıdrellez nedir ?

Hıdrellez, kö­kü İslâm öncesi eski Orta Asya, Mezopotamya ve Anadolu’nun mevsimlik bahar ve yaz şenliklerine dayanan, Hızır ile İlyâs kavramları et­rafında dinî bir içeriğe büründürülerek yaşatılmış ve bir bayram olarak eğlenceler eşliğinde coşkuyla kutlanagelmiş geleneksel bir halk şenliğidir.

Hıdırellez dini motifleri olmasına rağmen daha çok kültürel ve yöresel geleneklerin ve etkinliklerin öne çıktığı bir bahar ve kır şenliğidir.

Hıdrellez de halk arasında ölümsüzlük sır­rına erdiklerine ve birisi karada, ötekisi sularda darda kalanlara yardım ettiklerine, yol gösterdiklerine ve bolluk getirdiklerine inanılan Hızır ve İlyâs peygamberlerin yıl­da bir defa bir araya geldikleri gün ola­rak kabul edilir.

Hıdrellez adı nereden gelir ?

Hızır ve İlyâs adlarının halk ağzında birleştirilmesinden gelir.

Hızır ve İlyas kimdir ?

Hızır’ın peygamber veya bir Veli olduğuna ak saçlı, nur yüzlü, sakallı yaşlı bir adam ve fakir veya bir dilenci kılığında göründüğüne inanılır. Hızır zorda ve darda kalan insanların yardımına “hızlıca” yetişmesiyle tanınır. Hızır ve İlyas’ın “hayat suyu“nu bularak içtikleri için ölümsüz olduklarına ve kıyamete kadar yaşayacaklarına inanılır.

Bu halk inanışına göre Hızır karaların ve havanın, İlyas ise deniz ve deryaların hakimidir. Bu ikisi birleştiğinde doğada var olan her şeye yetecek bir güç ortaya çıkar ve bu doğaüstü güç ortamında tutulan tüm dilekler gerçekleşir, tüm güçlüklerin üstesinden gelinir.

Hıdrellez günü 6 Mayıs’ta Hızır ve İlyas’ın buluşmasıyla ölü doğanın canlandığına inanılır.

Halk inanışına göre 6 Mayıs’ın yağmurlu geçmesi, Hızır ve İlyas’ın buluştuklarında sevinçlerinden ağlamalarının ve bulutların da onlara katılmalarının bir kanıtıdır !

Hıdrellez ne zaman kutlanır ?

Hıdırellez kutlamasına 2020 yılında 5 Mayıs Salı akşamı başlanılır ve 6 mayıs Çarşamba ikindisinde sona erdirilir.

• Bu süre içinde dualar edilir, eğlenilir, yenilir içilir, kırlarda gezilir ve gül ağacının hem altında hem de dallarında dilekler dilenir.

Hıdrellez nerede kutlanır ?

Bahar’ın ve sıcak havanın gelişini simgeleyen Hıdrellez kutlamaları genel olarak yeşillik, ağaçlık alanlarda, su kenarlarında, meydanlarda, bir türbe ya da yatırın yanında toplanılarak ve ateşler yakılarak kutlanır. Bu şenlik için toplanılan yerlere bu nedenle Hıdırlık denilir.

Geleneksel Kakava Hıdrellez şenliği

En renkli ve en eğlenceli şenlik Edirne’de düzenlenir.

Türkiye’nin en ünlü ve en tanımmış Hıdrellez şenliği olan Kakava Hıdrellez Festivali her yıl Edirne de Roman vatandaşlarımızın coşlulu katılımıyla ve çok hareketli danslarıyla çok eğlenceli olarak kutlanılır.

Kakava Hıdırellez Şenliğinde bir Roman güzeli şenlik ateşi etrafında dans ediyor.

5 Mayıs’ta büyük Kakava ateşi yakılır. Dev ateş daha sonra üzerinden atlanabilecek şekilde devrilir. Dilek ağacına dileklerin bağlanıp sonrasında Tunca nehrine atılma töreni de ise 6 Mayıs’ta yapılır.

Hıdrellez duası nasıl yapılır ?

Bismillahirahmanirahim
Bin bir adım bir adım
Allah bir adım adım
Kerim kerem Allah

Başımda bir duman var
yardım eyle ya Allah

La ilaha illallah muhammeden resullullah
yetiş imdadıma hızır ile Allah

birsin sen kulla mişersin
biz gibi kulların yardımcısı sensin
hızır deryada erdim murada amin.

Hıdrellez dileği nasıl dilenir ?

Evime, mutfağıma, gelirime…
Tıkanmış, yavaşlamış, durmuş işlerime…
Hızır’ın eli değsin…

Bedenime, sağlığıma kavuşmanın mutluluğu gelsin…

Memleketime, dünyaya, hayatıma barış sevgi ve bolluk aksın…

Darda ve zorda kalana yardımcı olan ve yoksulu bolluğa kavuşturan Hızır’ın, İlyas Peygamber’le bir araya geldiği bu günde tutulan her dileğin onlar tarafından yerine getirileceğine inanılır.

Hıdrellez de çeşitli dilekler için çeşitli ritüeller uygulanır.

En bilinen dilek dileme geleneği bir dileğin gül ağacına asılmasıdır.

Bu günde; gül ağacına dilek asarak, dilek tutup ateşin üstünden atlayarak, dilek tutup derelerden minik taşlar ve kır çiçekleri toplayarak Hızır ve İlyas’tan dilekler dilenir.

Bir yıl boyunca dilenen bu dileklerin yerine gelmesi beklenir.

Hıdırellezde Dilek yazılır ve gül ağacının dalına güzelce asılır !

Gül ağacı dalına dilek asma

Dilekler bir kağıda yazılarak ve bir kırmızı kurdelaya ya da bağlanarak gül ağacına asılır. İçinden dilek tutularak Gül ağacının dalına çaput bağlanır. Kimi yörelerde dilekler 5 Mayıs gecesi bir kağıda çizilir ve gül ağacının altına bırakılır. Kimi yerlerde de Gül kökü dibine gömülür.

• Gül ağacına para asma

5 mayıs akşam ezanı ile gül dallarına paralar asılır. ya da açık cüzdan bırakılır. Böylece paraya bolluk geleceğine ve zenginleşileceğine inanılır. Asılan paralar ya da cüzdanlar 6 Mayıs sabah erkenden geri toplanır. Eskiden kese içine para dikilip gül dibine gömülürmüş.

• Ev ve araba dileği

Ev, bağ-bahçe, araba dileyen kimseler, Hıdrellez gecesi gül ağacının altına dilediklerinin küçük bir modelini yapıp bırakırsa, Hızır’ın kendilerine yardım edeceğine inanır.

Altın gerdanlık dileği

Altın ve ziynet eşyası dileyen kimseler ağaç yapraklarını kollarına bilezik gibi veya boyunlarına kolye gibi takarak dileklerine kavuşacaklarına inanır.

Kötülükten kurtulma dileği

Evdeki her kişi için bahçeye yedi fasulye ya da yedi nohut ekilir ve yıl içinde o kişilere gelebilecek kötülüklerin onların yerine bunlara gelmesi dilenir.

Hıdrellez gelenekleri nelerdir ?

• Beyaz elbiseler giyilir

Anadolu’nun bazı yörelerinde halk tercihen bu günde sağlığın ve temizliğin rengi olan beyaz elbiselerini giyer ve gün doğmadan önce yeşil ve bol sulu kırlara gider.

• Yeşil yerlerde dolaşılır

Hızır’ın gezindiği sanılan yeşil yerlerde ve İlyas’ın gezindiği sanılan suların çevrelerinde dolaşılır, bahar çiçekleri toplanır ve oyunlar oynanır.

Hıdrellez günü sabah gün doğarken kırlara, bağlara, bahçelere çıkılır. Buralarda üstüne basmak ve bolluğa ulaşmak için Hızır ve İlyas’ın ayak izleri aranır. Bu günde doğa ve insan sevgisi çok önemlidir çünkü Hızır ve İlyas; doğaya can veren, insanları, iyiliği ve cömertliği seven, bolluğu simgeleyen kutsal varlıklardır.

Dilek tutmadan ateş üstünden atlanmaz !

• Ateş yakılır ve üzerinden atlanır

5 Mayıs gecesi Hıdırellez ateşi yakılır, sağlık ve bolluk için ateşin üzerinden üç kez atlanır. Ateşin üzerinden atlanırken tutulan dileğin o yıl gerçek olacağına inanılır.

• 41 çeşit ot toplanır

Kırlarda gezilerek 41 çeşit ot toplanır. Toplanan otlar suya bırakılır ve bu suyla Hıdrellez sabahı yüz yıkanır. Bu suyun yüze iyi geldiğine ve güzelleştirdiğine inanılır.

• 41 minik taş toplanır

Deniz ya da dere kenarından dilek tutularak küçük ve temiz 41 taş toplanır ve bunlar 1 yıl boyunca saklanır. Bir sonraki Hıdrellez’de bu taşlar suya atılır tekrar yenisi toplanır.

• Ambarın ve cüzdanın ağzı açık bırakılır

Hıdırellez gecesinde Hızır’ın uğradığı yerlere ve dokunduğu şeylere verimlilik ve bolluk getireceğine inanıldığı için önceden bazı hazırlıklar yapılır.

Hızır uğradığında ve dokunduğunda artsın çoğalsın diye yiyecek kaplarının, torbaların, ambarların ve para keselerinin ağızları açık bırakılır.

• Mayasız Yoğurt çalınır

Hıdrellez günü yoğurt çalınır ama maya konulmaz. Eğer maya konulmayan yoğurt tutarsa o eve Hızır gelmiş demektir. Hıdrellez günü çiy damlaları ile mayalanıp elde edilen yoğurt, bir yıl boyunca damızlık yoğurt olarak kullanılır. Bu yoğurdun üzerine nazar değmesin diye çörekotu ekilir.

Özellikle Kütahya’nın Tavşanlı ilçesine bağlı Yörük köylerinde bir yıllık yoğurt mayası, Hıdırellez ve bu günü takip eden 2 gün süresince sabah ezanı ile tan ağarması arasındaki sürede doğadaki bitkilerin üzerinden toplanan çiy tanelerinden sağlanır.

• Kuzu kesilir, taze eti ve ciğeri yenilir,

Hızır hakkı için kuzu kesilir. Baharın ilk kuzusu kesilerek ciğeri ve taze eti yenilir. Baharın ilk kuzusu yenildiği zaman bedenin sağlık, canlılık ve şifa bulacağına inanılır

• Kırlardan ot destelenir, kaynatılıp suyu içilir

Hıdrellez zamanı kırlardan çiçek ve ot toplanarak kaynattıktan sonra suyu içilirse bunun bütün hastalıklara iyi geleceğine, ve bu su ile kırk gün yıkanılırsa gençleşilip, güzelleşileceğine inanılır.

Kapıya söğüt dalı asılır

5 Mayıs Hıdrellez gecesinde evin kapısına söğüt dalları asılır.

Kakava Hıdırellez şenliğinde bir roman çift şenlik ateşi yanında dans ediyor.

• Bolluk için çamurdan ev yapılır

Hıdırellez sabahında bir akarsu kenarına çamurdan ev yapılır ve içine buğday konulur. Buğdayın, o yıl eve bolluk getireceği düşünülür. Evdeki bakliyat kavanozlarının ağzı açılır, Hızır dokunsun diye gün boyu öyle ağzı açık bekletilir.

• Bolluk için eve deniz suyu serpilir

Deniz kenarından kırık dalgalardan bir kaba doldurulan deniz suyu, bolluk getirmesi için evin içerisine serpilir.

• Dualar edilir, adak kurbanları kesilir

Anadolu’nun bazı yörelerinde Hıdrellez günü yapılan duaların ve dileklerin kabul olması için sadaka dağıtma, oruç tutma ve adak kurbanı kesme geleneği de vardır.

• Hızır sopası vurulur

Anadolu’da bazı yerlerde hastalıklar, ağrılar için şifa olduğuna inanılan şifalı Hızır Sopası geleneği vardır. Bu sopa Hıdırellez gününde ağrı – sızı olan yerlere vurulursa ağrıların geçeceğine ve iyileşileceğine inanılır.

• Bekarlara baht açma yapılır

Hıdrellezde genç kızlara baht açma töreni yapılması yaygındır.

Bu törenler; İstanbul ve çevresinde “baht açma”, Denizli ve çevresinde “bahtiyar”, Yörük ve Türkmenlerde “mantıfar”, Balıkesir ve çevresinde “dağara yüzük atma”, Edirne ve çevresinde “niyet çıkarma”, Erzurum’da “mani çekme” diye adlandırılır.

Evlenmek isteyen ama bir türlü evlenemeyen kızların başlarının üzerinde yeni kilit açılır. Bu sayede kısmetlerinin de açılacağına inanılır.

Talih ve kısmet açtırmak isteyen genç kız ve kadınlardan yüzük, küpe gibi Ziynet eşyalarını bir çömleğe atmaları istenir ve bu çömleğin üzerine su eklenerek ağzı kapatılır.

Kapalı çömlek bir gece boyunca bir gül ağacının dibinde bekletilir. Ertesi günü bir araya toplanan kızlar ve kadınlar, çömleği ortaya koyarak okudukları maniler eşliğinde Ziynet eşyalarını teker teker çıkarır.

Güneş doğmadan gelinlik giyip Tunca Nehri’nin kıyısına gelen genç kızların kısmetlerinin açılacağına inanılır. Roman genç kızlar bolluk ve sağlık dileyerek gelinlikleriyle suya girerler.

• Kız evine Hıdrellez kurbanı gönderilir

5 Mayıs günü (Nişanlılar arsında) oğlan evi, kız evine Hıdırellez Kurbanı, olarak süslenmiş bir koç gönderir. Bu kurban ertesi gün kesilerek birlikte yenir. Yemeğe çağırılanlar, çarşaf, havlu yemeni ve gönüllerinden kopan armağanlar getirir. Bu armağanlar ipler üzerinde sergilenir, herkese gösterilir.

Hıdırellez günü, erkenden kalkılıp kapılar açılır. Genç kızlar için hazırlanan sandıklar açılır. Açılır ki eve bolluk dolsun, genç kız da iyi bir evlilik yapsın.

• Hıdrellez yumurtası kaynatılır

Hıdrellez sabahı kahvaltıda renkli yumurtalar kaynatılır. Bu yumurtalar çocuklara yedirilir. Hıdrellez yumurtasının çocuklara güç vereceğine inanılır.

Kuru baklagiller bir torba içinde bahçedeki ağaçlara asılır.

Hıdrellez Günü çevredeki açlar doyurulur, yemekler paylaşılır. Paylaşmanın sonraki dönemlerde bolluk getireceğine inanılır.

• Yerde yuvarlanılır

Çanakkale Biga’da Romanlar sağlık ve bereket için sabah namazından sonra Hıdrellez’i kutlamak için yerde yuvarlanırlar.

• Para çantası Hıdrellez sabahı açılır

Bursa’da gül ağacının dibine bırakılan para dolu çanta, Hıdırellez sabahı açılır, herkese dağıtılır kendi parasını bereket getireceği inancıyla bu paralar cüzdanda saklanır.

Çanakkale’de akşamdan gül ağacının dibine dilek tutularak fasulye gömülür ve bu eğer sabaha kadar yeşerirse tutulan dileğin gerçekleşeceğine inanılır.

Ne diyelim ?

Gördüğünüz gibi başta o günde doğaüstü bir gücün ortaya çıktığına inanma, doğayla kaynaşma, ateş yakma, kırlarda dolaşma, çiçek toplama, çiçeğin bırakıldığı suyla yıkanma, çiyli otlarda sihir bulma, genç kozlara baht açma, dilekte bulunma, şenlik yapma olmak üzere İsveç’te Nisan’ın son günü kutlanan bahar bayramı Valborg ile Haziran’ın son haftasında kutlanan yazbayrsmı Midsommar ile büyük benzerlikler göstermektedir.

Bunlarda Hıdrellezi kutlama sözleri :

Tuttuğun dilek gerçek olsun, hanenize mutluluk dolsun. Hıdırelleziniz kutlu olsun.

Havalar gibi yüreğinizde hep sıcacık olsun. Hıdırellez’de dilekleriniz kabul olsun.

Evin olsun, araban olsun, olmazsa canın sağ olsun. Hıdırellez bayramın kutlu olsun.

Bahar geldi yaz geldi Hıdırellez zamanı geldi. Hızır (as) dileklerinizi kabul etsin,

Dileğinizi bağladığınız gül gibi yüzünüz gülsün. Hıdırellez bayramınız kutlu olsun.

Hıdırellez’e kadar bir tutam, hıdırellez den sonra tutam tutam.

Yaz dileğini bağla gül ağacına; bu sefer olmazsa bir dahaki bayrama. Hıdırellez bayramınız kutlu olsun.”

Az bilirim, uz bilirim, hıdırellez den sonra yaz bilirim.

Hıdırellez yaz kapısı, yedi gün sürer tipisi.

Hıdırellez ateşini büyüttük, dertlerimizi söndürdük. 

TANER YILDIZ

Bir Cevap Yazın